Rôl y Cydymaith yn ystod y Broses Ddisgyblu ac Achwyniadau

6. Gweithredu'r Hawl

Dylai’r Awdurdod ganiatáu i gydymaith fod â llais wrth drafod dyddiad ac amser gwrandawiad. Os na all y cydymaith fod yn bresennol ar ddyddiad arfaethedig, gall y cyflogai awgrymu amser a dyddiad arall cyhyd â bod hynny'n rhesymol ac nad yw'n fwy na saith diwrnod calendr ar ôl y dyddiad gwreiddiol.

Cyn i'r gwrandawiad gael ei gynnal, dylai'r cyflogai ddweud wrth yr awdurdod pwy mae wedi'i ddewis i fod yn gydymaith. Mewn rhai amgylchiadau (er enghraifft pan fydd y cydymaith yn swyddog undeb llafur nad yw'n cael ei gydnabod) gall fod yn ddefnyddiol i'r cydymaith a chynrychiolydd o'r awdurdod gysylltu cyn y gwrandawiad.

Dylid caniatáu i’r cydymaith annerch y gwrandawiad er mwyn:

• cyflwyno achos y cyflogai.
• crynhoi achos y cyflogai.
• ymateb ar ran y cyflogai i unrhyw farn a fynegir yn y gwrandawiad.

Gall y cydymaith ymgynghori â’r cyflogai yn ystod y gwrandawiad hefyd. Mae'n arfer da caniatáu i'r cydymaith gymryd rhan mor llawn â phosibl yn y gwrandawiad, gan gynnwys gofyn cwestiynau i'r tystion. Fodd bynnag, nid yw'n ofynnol yn ôl y gyfraith i'r awdurdod ganiatáu i'r cydymaith ateb cwestiynau ar ran y cyflogai, nac annerch y gwrandawiad os nad yw'r gweithiwr yn dymuno hynny, nac atal yr awdurdod rhag egluro ei achos.

Yn yr un ffordd ag y dylai cyflogwyr ddarparu ar gyfer anabledd gweithiwr mewn gwrandawiad disgyblu neu achwyniad, dylent hefyd ddarparu ar gyfer anabledd cydymaith, er enghraifft trwy ddarparu mynediad ar gyfer cadair olwyn os oes angen.

Ni ddylai cyflogeion gael eu rhoi dan anfantais o ganlyniad i ddefnyddio’u hawl i ddod â chydymaith neu am fod yn gymdeithion.